آپشن SBR در خودرو چیست؟ + تاثیر آن روی قیمت خودروها

در سال‌های اخیر، یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات بازار خودرو ایران، اضافه شدن آپشن SBR به محصولات ایران خودرو و سایپا بوده است. بسیاری از خریداران وقتی در لیست قیمت کارخانه و فروش خودرو نام SBR را در کنار مدل‌هایی مثل دنا پلاس، تارا، پژو ۲۰۷، رانا پلاس و سورن پلاس می‌بینند، سوال می‌پرسند: «این SBR دقیقا چیست و چرا قیمت خودرو را بالا برده؟»

در دنیای امروز، صنعت خودروسازی با سرعتی چشمگیر در حال پیشرفت است و هر روز فناوری‌های جدیدی به خودروها اضافه می‌شود. یکی از مهم‌ترین حوزه‌هایی که تولیدکنندگان خودرو روی آن تمرکز ویژه‌ای دارند، سیستم‌های ایمنی است. در میان انبوه آپشن‌ها و تجهیزات ایمنی که در خودروهای مدرن به کار گرفته می‌شود، آپشن SBR یکی از مهم‌ترین و در عین حال ساده‌ترین فناوری‌هایی است که نقش بسیار موثری در حفظ جان سرنشینان ایفا می‌کند.

آپشن SBR چیست و چگونه کار می‌کند؟

آپشن SBR مخفف عبارت Seat Belt Reminder به معنای یادآور بستن کمربند ایمنی است. این سیستم یک فناوری ایمنی است که اگر سرنشین (راننده یا مسافر) روی صندلی نشسته باشد، اما کمربند را نبسته باشد، با هشدارهای صوتی و تصویری او را متوجه می‌کند. عملکرد این سیستم بسیار ساده اما تاثیرگذار است: زمانی که خودرو روشن می‌شود یا شروع به حرکت می‌کند، سیستم SBR با ارسال هشدارهای بصری (چراغ هشدار روی داشبورد) و صوتی (بوق یا زنگ هشدار) به سرنشینان یادآوری می‌کند که کمربند ایمنی خود را ببندند.

اجزای سیستم SBR

سیستم SBR از اجزا و قطعات مختلفی تشکیل شده است.

سنسور وزن صندلی

در زیر فوم صندلی‌ها، سنسورهای فشاری (وزنی) تعبیه شده‌اند. این سنسورها با تغییر مقاومت الکتریکی، حضور انسان را تشخیص می‌دهند و بین انسان و اشیای سنگین تفاوت قائل می‌شوند. این سنسورها زمانی فعال می‌شوند که وزنی بیش از مقدار مشخص (حدود ۲۵ تا ۳۰ کیلوگرم) روی صندلی قرار بگیرد.

سنسور قفل کمربند (Buckle Switch)

میکروسوئیچ داخل قفل کمربند، وضعیت باز یا بسته بودن زبانه کمربند را ثبت می‌کند و اطلاعات آن را به واحد کنترل الکترونیکی ارسال می‌کند.

واحد کنترل بدنه (BCM)

این واحد، اطلاعات دریافتی از سنسور صندلی و سنسور قفل کمربند را تحلیل کرده و دستور هشدار را صادر می‌کند. اگر سنسور صندلی نشان دهد که فردی روی صندلی نشسته، اما سنسور کمربند نشان دهد که کمربند بسته نشده، سیستم وارد عمل می‌شود.

هشدارهای صوتی و تصویری

شامل چراغ چشمک‌زن علامت کمربند در پشت‌آمپر و بوق‌های مرحله‌ای.

مراحل هشدار آپشن SBR

هشدارهای سیستم SBR معمولا مرحله‌ای هستند.

• مرحله اول: چراغ چشمک‌زن + بوق کوتاه، پس از استارت خودرو.
• مرحله دوم: با رسیدن به سرعت ۱۰ تا ۲۵ کیلومتر در ساعت، بوق سریع‌تر و چراغ پررنگ‌تر می‌شود.
• مرحله سوم: پس از ۳۰ تا ۹۰ ثانیه، بوق ممتد و بلند تا زمانی که کمربند بسته شود یا خودرو متوقف شود.

نکته مهم اینکه این سیستم مستقیما با واحد کنترل ایربگ (ACU) نیز در ارتباط است. در صورت تصادف، وضعیت بستن کمربند روی شدت و زمان باز شدن ایربگ تاثیر می‌گذارد و ایمنی سرنشین را بهینه می‌کند.

انواع سیستم SBR

سیستم SBR سه نوع یا سه نسل دارد که در خودروهای ایرانی (تولیدی و مونتاژی) به کار رفته‌اند.

نسل اول (پایه)

فقط برای صندلی راننده، بدون سنسور وزن. اگر کمربند راننده بسته نشود، هشدار ساده می‌دهد.

نسل دوم (استاندارد)

سنسور وزن برای صندلی راننده و شاگرد. اگر کسی روی صندلی شاگرد نشسته باشد و کمربند نبندد، هشدار فعال می‌شود.

نسل سوم (پیشرفته)

سنسور وزن برای تمام صندلی‌ها (راننده + شاگرد + سه صندلی عقب). هشدار تفکیک‌شده برای هر صندلی با شدت تدریجی. برخی نسخه‌های پیشرفته حتی پیام‌های متنی روی نمایشگر خودرو نشان می‌دهند و مشخص می‌کنند که کدام صندلی کمربندش بسته نیست.

تاریخچه SBR و استاندارد خودرو در ایران

هر چند چهار دهه از ابداع آپشن SBR و دو دهه از اجباری شدن آن در جهان می‌گذرد، اما در ایران تازه از سال ۱۴۰۲ به فهرست آپشن‌های خودروهای داخلی راه پیدا کرده و از سال ۱۴۰۴ به استاندارد اجباری خودرو تبدیل شده است.

تاریخچه SBR

ایده اولیه SBR در دهه ۱۹۹۰ در سوئد شکل گرفت. کمربند ایمنی از دهه ۱۹۵۰ میلادی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تجهیزات ایمنی کاربرد داشت، اما تحقیقات نشان داده بود که بسیاری از رانندگان آن را نمی‌بندند.. مطالعات سوئدی‌ها نشان داد که حدود ۸۰ درصد رانندگانی که کمربند نبسته‌اند، با شنیدن هشدار آن را می‌بندند.

از سال ۲۰۰۲، سازمان Euro NCAP امتیاز اضافی برای خودروهای مجهز به SBR در نظر گرفت. روند الزامی شدن آپشن SBR در اروپا از سال ۲۰۰۹ شروع شد.

• ۲۰۰۹: الزامی برای صندلی راننده
• ۲۰۱۹: الزامی برای صندلی شاگرد
• ۲۰۲۱: الزامی برای همه صندلی‌ها در خودروهای جدید

آپشن SBR در استاندارد خودرو ایران

در ایران، سازمان ملی استاندارد در بازنگری استاندارد ۶۹۲۴، سیستم SBR را به فهرست تجهیزات اجباری اضافه کرد. تعداد استانداردهای اجباری خودرو از ۸۵ مورد به ۱۲۲ مورد افزایش یافت.

از پایان شهریور ۱۴۰۴. خودرو بدون SBR مجوز شماره‌گذاری نمی‌گیرد و تولید آن متوقف خواهد شد. بنابراین این آپشن دیگر اختیاری نیست، بلکه یک استاندارد اجباری است.

تاثیر SBR بر ایمنی جاده‌ای

آمارها نشان می‌دهند که سیستم SBR تاثیر چشمگیری در افزایش استفاده از کمربند ایمنی داشته است.

• طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، بستن کمربند ایمنی خطر مرگ در تصادفات را تا ۴۵ درصد و آسیب‌های جدی را تا ۵۰ درصد کاهش می‌دهد.
• خودروهای مجهز به SBR پیشرفته، نرخ استفاده از کمربند ایمنی را تا ۹۵ درصد افزایش داده‌اند.
• آپشن یادآور کمربند ایمنی با افزایش نرخ استفاده از کمربند، به‌ویژه در صندلی عقب که در ایران بسیار پایین است، نقش مهمی در کاهش تلفات جاده‌ای دارد.

نکته بسیار مهم این است که SBR به‌خودی‌خود یک سیستم محافظتی نیست، بلکه عملکرد آن هشداردهنده است. این سیستم مستقیما از سرنشین محافظت نمی‌کند، اما با وادار کردن سرنشینان به بستن کمربند ایمنی، به‌طور غیرمستقیم جان آن‌ها را نجات می‌دهد.

محصولات ایران خودرو و سایپا با SBR

ایران خودرو اولین شرکتی بود که تیپ‌های جدید از محصولات خود را با SBR را عرضه کرد. این محصولات ایران خودرو دو نسخه با SBR و بدون SBR دارند.

• ری را
• دنا پلاس توربو اتوماتیک آپشنال
• پژو ۲۰۷ (دستی و اتوماتیک سقف شیشه‌ای)
• تارا دستی V1P و تارا اتوماتیک V4
• رانا پلاس (ارتقا یافته و TU5P
• سورن پلاس
• وانت آریسان ۲

سایپا نیز از سال ۱۴۰۴ آپشن یادآوری بستن کمربند ایمنی را به فهرست محصولات خود اضافه کرده است.

• کوییک GX
• ساینا S
• ساینا GX
• شاهین
• اطلس
• سهند

تاثیر آپشن SBR روی قیمت خودروها

ایران خودرو و سایپا برای هر تیپ جدید با SBR، کد کلاس جداگانه تعریف کرده‌اند. اگرچه این خودروها از نظر ظاهری و فنی تفاوتی با مدل‌های بدون آپشن یادآور بستن کمربند ایمنی ندارند، فقط به‌خاطر آپشن SBR، شناسه جدید و قیمت متفاوت دارند.

در محصولات ایران خودرو و سایپا مدل‌های مجهز به SBR حدود ۱ – ۲ میلیون تومان گران‌تر از تیپ‌های بدون SBR هستند.

البته نسل‌های جدیدتر و پیشرفته‌تر SBR که در خودروهای رده‌بالاتر به‌کار می‌روند، گران‌تر هستند و حدود ۵ – ۷ میلیون به قیمت خودرو اضافه می‌کنند.

دلیل فنی افزایش قیمت خودروهای با SBR

در خودروهایی که روی پلتفرم‌های قدیمی ساخته می‌شوند مثل دنا پلاس و سورن پلاس، خودروساز باید سیم‌کشی جداگانه و ماژول سخت‌افزاری را به خودرو اضافه کند.

اما در خودروهای جدیدتر که روی پلتفرم‌های مدرن ساخته می‌شوند، همه بخش‌های لازم وجود دارد و خودروساز فقط باید آپشن SBR را به‌صورت نرم‌افزاری فعال کند که هزینه کمتری نسبت به افزودن ماژول سخت‌افزاری دارد.

از آنجایی که خودروسازها قطعات را در تعداد چند صد هزارتایی سفارش می‌دهند، هزینه تولید و نصب این سیستم برای آنها نسبتا پایین است. این افزایش، هرچند جزئی به نظر می‌رسد (کمتر از ۱ درصد قیمت خودرو)، اما چون در بازار ایران هر تومان تفاوت قیمت مهم است، باعث ایجاد دو تیپ مجزا برای فروش خودرو شده و فهرست محصولات را طولانی‌تر کرده است.

البته با اجباری شدن این سیستم، تولید خودروهای بدون SBR به‌طور کامل متوقف می‌شود.

تاثیر سیستم SBR روی قیمت خودرو کارکرده

خودروهایی که دارای تجهیزات ایمنی کامل‌تری از جمله SBR هستند، در بازار دست دوم نیز ارزش بالاتری دارند. در مقابل، خودروهای بدون SBR ممکن است در آینده با افزایش استانداردهای ایمنی و کاهش تقاضا، دچار افت قیمت می‌شوند.

مقایسه هزینه-فایده آپشن SBR

با توجه به اینکه هزینه اضافه شدن SBR به خودرو بسیار ناچیز است، اما تاثیر زیادی بر ایمنی سرنشینان دارد، می‌توان گفت SBR یکی از مقرون‌به‌صرفه‌ترین سیستم‌های ایمنی در صنعت خودرو است.

مشکلات و معایب آپشن SBR

صدای بوق و هشدار سیستم SBR برای رانندگانی که عادت به بستن کمربند ایمنی ندارند، آزاردهنده است. ازاین‌رو این افراد با حذف این قطعه یا استفاده از قلاب‌های فیک کمربند، هشدار را قطع می‌کنند.

اما تجربه جهانی نشان می‌دهد که بعد از چند هفته، رانندگان و سرنشینان به این سیستم عادت می‌کنند و نرخ بستن کمربند افزایش می‌یابد.

خرابی آپشن SBR

سیستم SBR ممکن است به دلایلی خراب شود و کار نکند. یا چراغ هشدار پشت آمپر حتی بعد از بستن کمربند ایمنی روشن می‌ماند، یا اینکه در صورت نبستن کمربند، هیچ هشداری نمی‌دهد.

در این شرایط سنسورهای موجود در گیره کمربند ایمنی، صندلی‌ها یا سیستم برق دچار خرابی شده است.

بهتر است برای حفظ سلامت خودتان و سرنشینان برای رفع این مشکل به تعمیرگاه مراجعه کنید.

نتیجه گیری

آپشن SBR یک فناوری ساده اما حیاتی است که سال‌ها پیش در جهان جزو استانداردهای اجباری قرار گرفته بود و حالا در ایران هم اجباری شده است. این سیستم با ارتقای فرهنگ استفاده از کمربند ایمنی، جان سرنشینان را نجات می‌دهد. افزایش قیمت خودرو به دلیل کاربرد SBR، چندان زیاد نیست، با این حال ماشین ایمن‌تری خواهید داشت.

از سال ۱۴۰۵ به بعد، تمام خودروهای صفر کیلومتر داخلی مجهز SBR خواهند بود. بنابراین اگر قصد خرید خودرو را دارید، نسخه با SBR را انتخاب کنید که هم خودرویتان ارزش بیشتری داشته باشد و هم سالم و سلامت رانندگی کنید.

سوالات متداول

آیا غیرفعال کردن سیستم SBR خطرناک است؟

بله، بسیار خطرناک است. چرا که به دلیل نبستن کمربند ایمنی، نرخ آسیب در تصادف افزایش پیدا می‌کند.

چرا چراغ هشدار SBR با وجود بسته بودن کمربند همچنان روشن می‌ماند؟

این ایراد به دلیل خرابی سنسورهای سیستم SBR رخ می‌دهد/

آیا تمام خودروها دارای سیستم SBR هستند؟

آپشن SBR از اواسط ۱۴۰۴ به استانداردهای خودرو در ایران اضافه شده است و بنابراین خودروهای رده‌پایین و اقتصادی در مدل‌های ۱۴۰۵ بدون این سیستم به فروش می‌رسند.

نویسنده: میلاد قزللو